بسم الله الرحمن الرحیم
اُتْلُ مَآ أُوْحِىَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَرِ وَلَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ
«سوره ی عنکبوت آیه
45»
ترجمه
آنچه
را از کتاب (آسمانى قرآن) به تو وحى شده تلاوت کن و نماز را به پادار، که همانا
نماز (انسان را) از فحشا و منکر باز مى دارد و البتّه یاد خدا بزرگتر است و خداوند آنچه را انجام مى دهید مى داند.
حال
باید دید مفهوم و تفسیر این آیه یعنی چه؟
در
این آیه خداوند به پیامبرش دستور تلاوت قرآن و نماز را در کنار هم داده و این به
خاطر آن است که قرآن و نماز دو منبع نیروبخش مى باشند.
خداوند
که به پیامبرش از یک مسئولیّت سنگین خبر مى دهد،
«انّا سنلقى علیک
قولاً ثقیلاً» (143) به او مى فرماید: براى انجام
این مسئولیّت سنگین، از دو منبع نیروبخش کمک بگیر:
1. یکى تلاوت قرآن. «و رَتّل القرآن
ترتیلا»(144)
2. و دیگرى نماز شب. «اِنّ ناشئة الیل
هى اَشدّ وَطاً و أقوم قیلاً»(145)
البتّه
علاوه بر این آیه، نماز و قرآن، بارها در کنار هم آمده است؛ از جمله: «یتلون کتاب اللّه و اقاموا الصّلاة»(146)
و «یمسّکون بالکتاب و اقاموا الصّلاة»(147)
براى
جمله «لذکر اللّه اکبر» چند معنا بیان شده است:
الف: نماز، بزرگترین ذکر الهى است. به دلیل آیهى «أقم الصّلاة لذکرى»(148) که نماز را
ذکر خداوند مىداند.
ب: یاد خدا (و حضور قلب)، بالاتر از ظاهر نماز است.
ج: یاد خدا براى انسان از همه کارها برتر است.
د: یاد خدا، براى جلوگیرى از فحشا و منکر بالاتر از هر اهرم دیگر است.
ه: یاد خدا از شما، بزرگتر از یاد شما از خدا است. (البتّه این معنا با
توجّه به روایات در ذیل آیه «فاذکرونى اذکرکم» (149) برداشت شده است.(150))
به
پیامبر اکرمصلى الله علیه وآله گفته شد: فلانى هم نماز مىخواند و هم خلاف
مىکند، فرمود: «انّ صلاته تنهاه یوماً» (151) بالاخره نماز او روزى نجاتش خواهد داد.
امام
صادق علیه السلام فرمود: هر کسى دوست دارد قبولى یا ردّ نمازش را بداند، ببیند
نمازش او را از فحشا و منکر باز داشته است یا نه. سپس امام علیه السلام فرمود: «فبقدر ما منعته قبلت منه»
(152) به اندازه اى که نماز، انسان را از منکرات باز مىدارد، به همان اندازه
قبول مىشود.
و
اما نکته ها و پیام های مهم و سازنده ی این آیه :
1-
تنها آشنایى با مفاهیم، تلاوت و آموزش قرآن کافى نیست، بلکه عمل لازم است. «اُتلُ - أقِم»
2- قرآن و نماز، در رأس برنامه هاى تربیتى است. «اُتلُ - أقِم»
3- رابطه پیامبر با مردم از طریق تلاوت آیات قرآن و ابلاغ اوامر خداوند
به آنان و رابطه او با خدا از طریق عبادت و نماز است. «اُتلُ - أقِم»
4- در تبلیغ و ارشاد، حکمت و آثار دستورها دینى را بیان کنیم. «أقِم الصّلاة انّ الصّلاة تنهى عن الفحشاء و المنکر»
5- در پیشگاه خداوند، نماز از عظمت و جایگاه خاصّى برخودار است. «أقم الصّلاة اِنّ الصّلاة»
(تکرار کلمهى «صلاة»)
6- نقش اصلاحى نماز در فرد و جامعه حدسى و پیشنهادى نیست، بلکه قطعى
است. «اِنّ الصّلاة» (کلمه ى «انّ» و جمله ى اسمیه)
7- اگر نمازِ انسان، او را از فحشا و منکر باز نداشت، باید در قبولى
نماز خود شک کند. «اِنّ الصّلاة تنهى»
8- گسترش کارهاى نیک و معروف، به طور طبیعى مانع رشد منکر است. «الصّلاة تنهى»
9- علم خداوند، ضامن اجراى صحیح دستورهاى اوست. «واللّه یعلم ما تصنعون»
10- در نماز، انواع راز و رمزها، هنرها و سلیقه ها نهفته است. «ما تصنعون»