پانزدهمین روز از ماه مهمانی پروردگار ، مصادف با میلاد کریم اهل بیت ، امام حسن مجتبی (ع)است ، روزی که به احترام کرامت ، بخشش و جود آن بزرگوار ، روز اکرام نامیده شده است. پیشاپیش ضمن تبریک این روز خجسته، شایسته است ، ضرورت و اهمیت توجه به یتیمان را در نگاه و نگرش اسلام و آیات و روایات ، بیشتر بدانیم و به کار ببندیم .
خداوند؛ نخستین مربی یتیمان
اسلام به عنوان آیینی جهانی که برای تمام بخش های جامعه انسانی برنامه دارد، بی گمان درباره یتیمان و مسائل مادی و معنوی آنان برنامه ریزی کرده است. با نگاهی ژرف به اهمیت این مسئله، سیری در روش امامان معصوم (ع) و نظر به زندگی رسول اکرم (ص) ، این کودک یتیم بنی هاشم، در می یابیم که نه تنها یتیم بودن نقص نیست، بلکه خداوند نخستین مربی و ناظر بر آنان است و اگر خود آنها نیز بکوشند، با چنین سرپرست نیکویی پیروز و سعادتمند خواهند شد.
ایجاد زندگی بهتر برای یتیمان خداوند در قرآن خطاب به پیامبر اکرم (ص) می فرماید: «از تو درباره یتیمان می پرسند، بگو: اصلاح کار آنان بهتر است و اگر زندگی خود را با زندگی ایشان بیامیزید، آنان برادران دینی شما هستند». با این مصلحت اندیشی در حق یتیمان، امکان زندگی بهتر برای آنان فراهم گردیده است؛ زیرا اسلام هیچ محیطی را برای کودکان، مناسب تر از محیط طبیعی آنها یعنی خانواده نمی داند. از همین روست که پیامبر اکرم (ص) جای دادن یتیم در منزل و تأمین نیازمندی های او را، موجب پذیرش اعمال از سوی خداوند دانسته و در سخنی زیبا فرموده است که:" رحمت و برکت الهی در فضای آن خانه [که یتیمی را نگهداری می کند] حاکم خواهد شد."
سرپرستی یتیمان از امام صادق (ع) نقل است: «خداوند دسته ای از مردم را برای برآوردن نیازهای شیعیان برگزیده تا به پاداش این عمل، آنها را وارد بهشت کند». رسول اکرم (ص) فرموده است: «هر کس یتیمی از مسلمانان را سرپرستی کند و او را بر سر سفره خود بنشاند، خداوند حتما او را به بهشت می برد، مگر اینکه مرتکب گناهی آمرزش ناپذیر شده باشد». در این روایت، سرپرستی یتیم بدین صورت مطرح است که او شریک غذای سرپرست خود بشود و با او بر سر یک سفره بنشیند و مورد نیکی و محبت او قرار گیرد، و خانه ای که چنین فضایی بر آن حاکم است، در روایات به عنوان بهترین مسکن معرفی شده است. نیز روایات دیگری از آن حضرت نقل شده که: "هرکس ضامن نیازهای یتیمان شود، از گرامی شدگان، برگزیدگان و دوستان خالص خداوند شمرده می شود."
صفات مؤمنین واقعی توجه به یتیم و سرپرستی و اکرام وی، از ویژگی های بارز مؤمنان است. حضرت رسول اکرم (ص) در این باره فرموده اند: بیست خصلت در مؤمن است که اگر آنها را نداشته باشد، ایمانش کامل نمی شود. از جمله این صفت ها، سرپرستی یتیمان و دست نوازش کشیدن بر سر آنهاست. حضرت علی (ع) نیز ضمن بر شمردن صفاتی دیگر برای مؤمن، گرامی داشتن یتیم را از جمله آنها به شمار می آورد.
چگونگی اکرام محبت و نیکی به یتیمان، یکی از راه های اکرام آنهاست؛ چنانکه امیرمؤمنان علی (ع) به قدری به یتیمان نیکی و محبت می کرد که کودکان دیگر می گفتند: ای کاش ما هم پدر نداشتیم تا این چنین مورد لطف حضرت قرار می گرفتیم. برنامه دیگر، برطرف کردن مشکلات و موانع زندگی آنها و تلاش برای حفظ اموال و حقوق ایشان است. باید کودکان یتیم را همچون فرزندان خود مورد لطف قرار دهیم و جلو کودک یتیم، به فرزند خود چنان محبت نکنیم که او احساس ناکامی و بی پدری کند.
پاداش عظیم دلجویی از یتیمان پیامبر اکرم (ص) ضمن خطبه ای در ماه مبارک رمضان، به دل سوزی در مورد یتیمان امر می کند و می فرماید:«آیا دوست دارید که دلتان نرم و آرزوهایتان برآورده شود؟ پس بر یتیمان ترحم کنید و دست محبت بر سر آنها بکشید و از غذای خود به آنها بخورانید تا قلبتان نرم و حاجتتان روا گردد». در روایات دیگر نیز چنین آمده است: «کسی که دست نوازش بر سر یتیمی بکشد، به عدد هر مویی که از زیر دستش بگذرد، خداوند کار نیکی را در پرونده اعمالش می نویسد یا نوری در قیامت به او می بخشد». پیامبر اکرم (ص) می فرماید: "به یقین در بهشت خانه ای است به نام خانه شادی که در آن وارد نمی گردند مگر کسانی که یتیمان مؤمنان را شادمان کرده باشند."