همت بلند همان همت سعدی است که حتی پیش حاکم و سلطان سرزمین خود نیز دست دراز نکرد ، و همان است که حافظ از آن اینگونه یاد می کند ؛
غلام همت آنم که زیر چرخ کبود
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است
باری ، حافظ و هر کسی که چون او می اندیشد غلام و مرید و مخلص کسی است که چون کاه بر دیوار کسی تکیه نمی دهد ، و بلکه به هیچ چیز و هیچ کس دلبسته و وابسته نیست ، و در یک سخن به دنیا و همه آنچه در آنست بی اعتناء و بی توجه است.
جهان بر آب نهاداست و زندگی بر باد
غلام همت آنم که دل بر او ننهاد
به واقع اساسی ترین دستور و آئین زندگی برای انسان آنست که به جای تکیه بر دیگران-که محصولی جز رسوایی و ندامت و تهیدستی در بر ندارد- بر موهبت خداداد- یعنی نفس خویش- اعتماد و تکیه داشته ، و در پی سعی و مجاهدت ، و کوشش و تلاش ، و عزم و اراده آهنین به اوج سعادت و شأن شایسته خود راه یابد.
از همین رو است که بزرگان فرموده اند:
طلب از خدا رحمت است ، اگر برآورده شود نعمت است . اگر بر آورده نشود حکمت است .
طلب از بنده خدا خفت است ، اگر برآورده شود منت است . اگر برآورده نشود ذلت است.